Western Coalfields Limited (WCL), Coal India Limited (CIL) की एक सहायक (subsidiary) कंपनी है, जबकि CIL एक होल्डिंग कंपनी के रूप में समूचे कोयला क्षेत्र के लिए मानक नीतियाँ और मॉडल नियम निर्धारित करती है। CIL स्तर पर तैयार किए गए Model Standing Orders और सेवा‑सम्बंधी मानकों को आधार बनाकर WCL अपने स्वीकृत Standing Orders लागू करती है, जिन्हें आगे उसकी विभिन्न इकाइयों और प्रतिष्ठानों में समान रूप से अपनाया जाता है, ताकि पूरे समूह में अनुशासन, आचरण के मानक और दंड‑प्रक्रिया एकरूप बनी रहे। व्यावहारिक रूप से इसका अर्थ यह है कि WCL के अंतर्गत कार्यरत किसी भी कर्मचारी के विरुद्ध होने वाली अनुशासनात्मक कार्यवाही, विशेष रूप से “misconduct” से सम्बन्धित, इन्हीं Standing Orders की धारा 26.1 से 26.44 में परिभाषित प्रावधानों के अनुरूप ही की जाती है, जो Coal India समूह के व्यापक मानकों के साथ समन्वित हैं।
Standing orders WCL Misconduct:
26.1 कंपनी की किसी भी संपत्ति, सामान, रिकॉर्ड या पैसे की चोरी करना या चोरी में मदद करना।
26.1 Committing theft or assisting in theft of any property, goods, records or money belonging to the company.
26.1 कंपनीची कोणतीही मालमत्ता, सामान, नोंदी किंवा रक्कम यांची चोरी करणे किंवा चोरीस मदत करणे.
26.2 धोखा‑धड़ी, फर्जी कागज़, गलत साइन या झूठे दस्तावेज़ के ज़रिए कंपनी को नुकसान पहुँचाना।
26.2 Causing loss to the company by cheating, fraud, forged documents or false signatures.
26.2 फसवणूक, बनावट कागदपत्रे किंवा खोट्या स्वाक्षरीद्वारे कंपनीचे नुकसान करणे.
26.3 ईमानदारी के खिलाफ कोई काम करना, जैसे घूस लेना या देना, या अपने पद का गलत उपयोग करना।
26.3 Committing any act of dishonesty, such as taking or giving bribe, or misusing one’s position.
26.3 प्रामाणिकतेच्या विरोधात कोणताही कृत्य, जसे लाच घेणे‑देणे किंवा आपल्या पदाचा गैरवापर करणे.
26.4 समय‑पत्तों, उपस्थिति रजिस्टर या किसी भी आधिकारिक रिकॉर्ड में झूठी एंट्री करना या छेड़छाड़ करना।
26.4 Making false entries or tampering with time cards, attendance registers or any official records.
26.4 टाईम‑कार्ड, उपस्थिती नोंदवही किंवा कोणत्याही अधिकृत नोंदीमध्ये खोटी नोंद करणे किंवा छेडछाड करणे.
26.5 किसी अधिकारी या सुपरवाइज़र के वैध आदेश को जानबूझकर नहीं मानना।
26.5 Wilful disobedience of any lawful and reasonable order of a superior or authorized officer.
26.5 वरिष्ठ किंवा अधिकृत अधिकाऱ्याच्या कायदेशीर व वाजवी आदेशाचे जाणीवपूर्वक उल्लंघन करणे.
26.6 अफ़सरों या सहकर्मियों के साथ बदतमीज़ी, गाली‑गलौज या आपत्तिजनक भाषा का उपयोग।
26.6 Using abusive, insulting or offensive language towards officers or co‑workers.
26.6 अधिकारी किंवा सहकर्मचारी यांच्याशी अश्लील, अवमानकारक किंवा अपमानास्पद भाषेत बोलणे.
26.7 ड्यूटी के समय या कंपनी परिसर में जुआ खेलना या जुआ खेलने का आयोजन करना।
26.7 Gambling or organizing gambling during duty hours or within the company premises.
26.7 ड्युटीच्या वेळी किंवा कंपनीच्या आवारात जुगार खेळणे किंवा जुगाराचे आयोजन करणे.
26.8 शराब या नशे की हालत में ड्यूटी पर आना या कार्यस्थल पर नशे का सेवन करना।
26.8 Reporting for duty under the influence of alcohol or drugs, or consuming them at the workplace.
26.8 मद्य किंवा अमली पदार्थांच्या प्रभावाखाली ड्युटीवर येणे किंवा कार्यस्थळी त्यांचा वापर करणे.
26.9 ड्यूटी पर लापरवाही, जिससे जान‑माल का नुकसान हो सकता हो या कामकाज पर बुरा असर पड़े।
26.9 Negligence on duty likely to cause loss of life, property or seriously affect work.
26.9 ड्युटीवरील निष्काळजीपणा, ज्यामुळे जीवित, मालमत्ता किंवा कामकाजावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
26.10 जानबूझकर काम में सुस्ती, काम टालना या बीमारी का झूठा बहाना बनाना।
26.10 Wilful slowing down of work, loafing or malingering by falsely pretending to be ill.
26.10 जाणूनबुजून कामात सुस्ती करणे, काम टाळणे किंवा खोटी तब्येत बिघडल्याचे कारण देऊन काम टाळणे.
26.11 नौकरी लेते समय या बाद में योग्यता, उम्र, अनुभव आदि के बारे में झूठी जानकारी देना।
26.11 Giving false information regarding age, qualification, experience etc. at the time of employment or thereafter.
26.11 नोकरी मिळवताना किंवा नंतर वय, पात्रता, अनुभव इ. बाबत खोटी माहिती देणे.
26.12 किसी भी रजिस्टर, फॉर्म, रिपोर्ट या कंपनी के दस्तावेज़ में जानबूझकर गलत जानकारी भरना।
26.12 Knowingly entering false information in any register, form, report or company document.
26.12 कोणत्याही नोंदवही, फॉर्म, अहवाल किंवा कंपनीच्या कागदपत्रामध्ये जाणीवपूर्वक खोटी माहिती लिहिणे.(यह उपधारा / This sub‑clause / ही उपधारा नंतर संशोधित की गई है / has been amended later / नंतर सुधारित करण्यात आली आहे – Ref. “Modified vide … dated …”)
26.13 बिना कानूनी प्रक्रिया अपनाए हड़ताल करना, उसमें हिस्सा लेना या दूसरों को गैरकानूनी हड़ताल के लिए उकसाना।
26.13 Going on, joining or instigating an illegal or unjustified strike.
26.13 बेकायदेशीर किंवा अन्याय्य संप करणे, त्यात सहभागी होणे किंवा इतरांना प्रवृत्त करणे.
26.14 काम करने से इंकार करना, सामूहिक रूप से काम रोक देना, गो‑स्लो, स्टे‑इन, सिट‑डाउन आदि करना।
26.14 Refusing to work, or resorting to go‑slow, stay‑in, sit‑down or similar tactics.
26.14 काम करण्यास नकार देणे, किंवा गो‑स्लो, स्टे‑इन, सिट‑डाउन इत्यादी पद्धतींचा अवलंब करणे.
26.15 कंपनी, उसके अधिकारी या कर्मचारियों पर झूठे और दुर्भावनापूर्ण आरोप लगाना।
26.15 Making false and malicious allegations against the company or its officers/employees.
26.15 कंपनी किंवा तिच्या अधिकारी/कर्मचाऱ्यांविरुद्ध खोटे व दुर्वर्तन हेतूने आरोप लावणे.
26.16 सहकर्मियों, अधिकारियों, ठेकेदारों या आगंतुकों पर शारीरिक हमला या धक्का‑मुक्की करना।
26.16 Committing assault or using physical violence against co‑workers, officers, contractors or visitors.
26.16 सहकर्मी, अधिकारी, कंत्राटदार किंवा पाहुणे यांच्यावर शारीरिक हल्ला करणे किंवा मारहाण करणे.
26.17 किसी को नौकरी से निकालने, स्थानांतरण या अनुशासनात्मक कार्रवाई की धमकी देकर डराना।
26.17 Intimidating any person by threats of dismissal, transfer or disciplinary action.
26.17 कोणालाही नोकरीतून काढून टाकण्याची, बदलीची किंवा शिस्तभंग कारवाईची धमकी देऊन घाबरवणे.
26.18 कंपनी की मशीन, उपकरण, वाहन, इमारत या संपत्ति को जानबूझकर नुकसान पहुँचाना या sabotage करना।
26.18 Wilful damage or sabotage to company’s machinery, equipment, vehicles, buildings or property.
26.18 कंपनीची यंत्रसामग्री, उपकरणे, वाहने, इमारत किंवा मालमत्ता यांची जाणूनबुजून हानी करणे किंवा sabotage करणे.
26.19 कंपनी के संसाधनों (बिजली, पानी, ईंधन, सामग्री आदि) का गलत या बेकार उपयोग।
26.19 Misuse or wasteful use of company’s resources such as electricity, water, fuel, materials etc.
26.19 कंपनीचे साधनसंपत्ती (वीज, पाणी, इंधन, सामग्री इ.) यांचा चुकीचा किंवा उधळपट्टीचा वापर करणे.
26.20 बार‑बार देर से ड्यूटी पर आना, जल्दी चले जाना या बिना अनुमति काम छोड़ना।
26.20 Habitual late coming, leaving early or abandoning work without permission.
26.20 वारंवार उशिरा हजर होणे, लवकर निघून जाणे किंवा परवानगीशिवाय कामाची जागा सोडणे.
26.21 बिना छुट्टी मंजूर कराए अनुपस्थित रहना या छुट्टी खत्म होने पर भी बिना सूचना वापस न आना।
26.21 Absence from duty without sanctioned leave or failure to report back after expiry of leave.
26.21 मंजूर रजा न घेता अनुपस्थित राहणे किंवा रजा संपल्यानंतर कामावर न हजर होणे.
26.22 सुरक्षा नियमों की अनदेखी करना, जिससे दुर्घटना या चोट का गंभीर खतरा हो।
26.22 Ignoring safety rules thereby causing or likely to cause accidents or injury.
26.22 सुरक्षिततेचे नियम न पाळल्यामुळे अपघात किंवा दुखापत होण्याची शक्यता निर्माण करणे.
26.23 हेलमेट, सेफ़्टी बेल्ट, गॉगल्स, मास्क आदि अनिवार्य सुरक्षा उपकरणों का प्रयोग न करना।
26.23 Not using mandatory personal protective equipment such as helmet, safety belt, goggles, mask etc.
26.23 हेल्मेट, सेफ्टी बेल्ट, गॉगल्स, मास्क इ. वैयक्तिक सुरक्षा साधनांचा वापर न करणे.
26.24 खतरनाक मशीनरी या उपकरण को बिना अनुमति या बिना योग्यता के चलाना।
26.24 Operating any dangerous machinery or equipment without authority or required competence.
26.24 परवानगी किंवा आवश्यक कौशल्याविना कोणतीही धोकादायक यंत्रणा किंवा उपकरण चालवणे.
26.25 कंपनी की गोपनीय/तकनीकी जानकारी, प्लान, डेटा या व्यापार रहस्य को बाहर वालों को देना।
26.25 Disclosing company’s confidential/technical information, plans, data or trade secrets to outsiders.
26.25 कंपनीची गोपनीय/तांत्रिक माहिती, आराखडे, डेटा किंवा व्यापार रहस्य बाहेरील व्यक्तींना देणे.
26.26 प्रबंधन/अधिकृत अधिकारी के निर्णय या बातों को बिना अनुमति मीडिया या सोशल मीडिया में उछालना।
26.26 Publishing or communicating management decisions or matters to media/social media without authority.
26.26 व्यवस्थापनाचे निर्णय किंवा बाबी परवानगीशिवाय माध्यमे/सोशल मीडियामध्ये प्रसारित करणे.
26.27 कंपनी परिसर में हथियार, विस्फोटक, चाकू या कोई भी खतरनाक चीज़ रखना या लाना (बिना विधिक अनुमति)।
26.27 Keeping or bringing any weapon, explosive, knife or any dangerous article inside the company premises (without legal permission).
26.27 कंपनी परिसरात कोणतेही शस्त्र, स्फोटक, चाकू किंवा कोणतीही धोकादायक वस्तू (कायद्याची परवानगी नसताना) आणणे किंवा ठेवणे.(यह उपधारा / This sub‑clause / ही उपधारा नंतर संशोधित/जोड़ी गई है / has been amended/inserted / नंतर सुधारीत/समाविष्ट करण्यात आली आहे – Ref. “Modified vide … dated …”)
26.28 धमकी‑भरे पत्र, संदेश या पोस्टर लिखना, लगाना या भेजना।
26.28 Writing, displaying or sending threatening letters, messages or posters.
26.28 धमकीची पत्रे, संदेश किंवा पोस्टर्स लिहिणे, लावणे किंवा पाठवणे.
26.29 झूठी अफवाहें या भड़काऊ बातें फैलाना, जिससे माहौल खराब हो या झगडा हो सकता हो।
26.29 Spreading false rumours or inflammatory statements likely to disturb peace or cause quarrels.
26.29 खोट्या अफवा किंवा भडकावू विधाने पसरवणे, ज्यामुळे कलह किंवा गोंधळ निर्माण होऊ शकतो.
26.30 किसी कर्मचारी को काम न करने, आदेश न मानने या हड़ताल पर जाने के लिए जबरदस्ती या धमकी देना।
26.30 Forcing or threatening any employee not to work, not to obey orders or to go on strike.
26.30 कोणत्याही कर्मचाऱ्याला काम न करण्यास, आदेश न पाळण्यास किंवा संपावर जाण्यास भाग पाडणे किंवा धमकावणे.
26.31 कंपनी की बस, गाड़ी, मशीन, लिफ्ट आदि को रोकना, घेरना या कब्ज़े में लेकर कामकाज बाधित करना।
26.31 Stopping, blocking or seizing company buses, vehicles, machines, lifts etc., thereby obstructing work.
26.31 कंपनीची बस, वाहने, यंत्रसामग्री, लिफ्ट इ. रोखून धरून कामकाजात अडथळा निर्माण करणे.
26.32 कंपनी परिसर में अश्लील, जातीय, धार्मिक या द्वेष फैलाने वाली बात, नारे या पोस्टर लगाना।
26.32 Displaying obscene, casteist, communal or inflammatory slogans, writings or posters in the premises.
26.32 कंपनी परिसरात अश्लील, जातीय, धार्मिक किंवा भडकावू घोषणा, लेखन किंवा पोस्टर्स लावणे.
26.33 किसी महिला या पुरुष सहकर्मी का यौन उत्पीड़न करना (गलत टिप्पणी, स्पर्श, इशारे आदि)।
26.33 Committing sexual harassment of any woman or man colleague (obscene remarks, touch, gestures etc.).
26.33 महिला किंवा पुरुष सहकर्मचाऱ्याचा लैंगिक छळ करणे (अश्लील टिप्पणी, स्पर्श, हावभाव इ.).
26.34 अश्लील फोटो, वीडियो, संदेश या जोक्स दिखाकर, भेजकर या शेयर करके किसी को परेशान करना।
26.34 Harassing any person by showing, sending or sharing obscene photos, videos, messages or jokes.
26.34 अश्लील फोटो, व्हिडिओ, संदेश किंवा विनोद दाखवून, पाठवून किंवा शेअर करून कोणाला त्रास देणे.
26.35 यौन पक्षपात/फेवर के बदले नौकरी, प्रमोशन या लाभ का लालच या धमकी देना।
26.35 Offering or threatening employment, promotion or benefits in exchange for sexual favours.
26.35 लैंगिक कृपेसाठी नोकरी, बढती किंवा लाभ देण्याचे आमिष दाखवणे किंवा धमकी देणे.
26.36 कंपनी नियमों के विरुद्ध ऐसे राजनीतिक/धार्मिक/साम्प्रदायिक कार्यक्रम करना जिससे कामकाज प्रभावित हो।
26.36 Organizing or taking part in political, religious or communal activities against company rules affecting work.
26.36 कंपनीच्या नियमांच्या विरोधात कामकाजावर परिणाम होईल असे राजकीय, धार्मिक किंवा सांप्रदायिक कार्यक्रम करणे.
26.37 बिना अनुमति कंपनी परिसर में मीटिंग, भाषण, नारा‑बाज़ी या प्रदर्शन करना।
26.37 Holding unauthorized meetings, speeches, slogan shouting or demonstrations in the premises.
26.37 परवानगीशिवाय कंपनी परिसरात सभा, भाषणे, घोषणाबाजी किंवा निदर्शने करणे.
26.38 कंपनी के नाम से बिना अनुमति चंदा, दान या पैसे इकट्ठा करना।
26.38 Collecting donations, subscriptions or money in the name of the company without permission.
26.38 कंपनीच्या नावे परवानगीशिवाय देणगी, वर्गणी किंवा पैसे गोळा करणे.
26.39 कंपनी द्वारा दिए गए क्वार्टर, कमरों या सुविधाओं का गलत उपयोग या नियमों के विरुद्ध किसी को देना।
26.39 Misusing company‑provided quarters, rooms or facilities or sub‑letting them contrary to rules.
26.39 कंपनीकडून दिलेली क्वार्टर, खोली किंवा सुविधा यांचा गैरवापर करणे किंवा नियमांच्या विरुद्ध इतरांना देणे.
26.40 कंपनी के कानूनी आदेश, कोर्ट निर्देश या सरकारी नियमों की जानबूझकर अवहेलना करना।
26.40 Wilful disobedience of lawful company orders, court directions or statutory rules.
26.40 कंपनीचे कायदेशीर आदेश, न्यायालयाचे निर्देश किंवा कायदेशीर नियमांचे जाणूनबुजून उल्लंघन करणे.
26.41 ऐसा व्यवहार या कृत्य, जिससे उत्पादन या सेवाएँ गंभीर रूप से प्रभावित हों या ठप हो जाएँ।
26.41 Any conduct or act seriously affecting or stopping production or services
26.41 उत्पादन किंवा सेवा यावर गंभीर परिणाम होईल किंवा ते बंद पडतील असे वर्तन किंवा कृत्य करणे.
26.42 कंपनी के सिस्टम, ई‑मेल, डेटा या नेटवर्क का अनधिकृत या गलत उपयोग (साइबर‑दुरुपयोग)।
26.42 Unauthorized or improper use of company systems, e‑mail, data or network (cyber‑misuse).
26.42 कंपनीचे सिस्टम, ई‑मेल, डेटा किंवा नेटवर्क यांचा अनधिकृत किंवा अयोग्य वापर करणे.
26.43 कंपनी द्वारा समय‑समय पर लिखित रूप में जारी किसी भी वैध नियम, नोटिस या निर्देश का गंभीर उल्लंघन करना।
26.43 Committing a serious violation of any valid rule, notice or instruction issued in writing by the company from time to time.
26.43 कंपनीकडून वेळोवेळी लेखी स्वरूपात जारी करण्यात आलेल्या कोणत्याही वैध नियम, नोटीस किंवा सूचनेचे गंभीर उल्लंघन करणे.(यह उपधारा / This sub‑clause / ही उपधारा भी बाद में संशोधित की गई है / has also been amended later / देखील नंतर सुधारित करण्यात आली आहे – Ref. “Modified vide … dated …”)
26.44 कोई भी अन्य कार्य, जो ऊपर दी गई धाराओं में भले ही अलग से न लिखा हो, लेकिन अपने स्वभाव में उतना ही गंभीर हो और कंपनी के नियमों, अनुशासन या सुरक्षा के खिलाफ हो, उसे भी कदाचार (misconduct) माना जाएगा।
26.44 Any other act which, though not specifically mentioned in the above clauses, is of a similarly serious nature and is against the rules, discipline or safety of the company shall also be treated as misconduct.
26.44 वरील धारांमध्ये स्पष्टपणे नमूद नसलेला, परंतु स्वरूपाने तितकाच गंभीर असलेला आणि कंपनीच्या नियम, शिस्त किंवा सुरक्षिततेच्या विरोधात जाणारा कोणताही इतर कृत्य देखील कर्तव्यच्युती (misconduct) समजले जाईल.
FAQs – अक्सर पूछे जाने वाले सवाल
प्रश्न 1: क्या हर छोटी गलती को भी Misconduct माना जाता है?
ज़रूरी नहीं। छोटी‑मोटी गलती, जो जानबूझकर न हो और जिससे बड़ा नुकसान न हुआ हो, उसे कई बार warning या counselling से भी निपटाया जाता है। Misconduct वहाँ माना जाता है जहाँ काम गंभीर हो, दोहराया गया हो या नियमों में साफ लिखा हो।
प्रश्न 2: अगर मैंने अनजाने में नियम तोड़ दिया तो क्या होगा?
अगर गलती अनजाने में हुई हो और आप उसका कारण साफ‑साफ बता दें, तो आमतौर पर कंपनी पूरा background देखती है – आपका past record, गलती की गंभीरता, नुकसान कितना हुआ आदि। पर फिर भी अंतिम निर्णय कंपनी के नियम और जांच पर निर्भर करेगा।
प्रश्न 3: Misconduct के आरोप पर मुझे बिना सुने निकाल सकते हैं क्या?सामान्य नियम के अनुसार, गंभीर कार्रवाई (जैसे dismissal) से पहले आपको notice और अपना पक्ष रखने का मौका दिया जाना चाहिए। अगर बिना उचित प्रक्रिया के निकाला गया है, तो यह मामला विवाद का विषय बन सकता है और आप कानूनी सलाह ले सकते हैं।
प्रश्न 4: क्या Misconduct हमेशा criminal case भी बनता है?
नहीं। कुछ misconduct (जैसे हल्की अनुशासनहीनता) सिर्फ कंपनी के अंदरूनी नियमों के तहत आते हैं। लेकिन चोरी, हिंसा, यौन उत्पीड़न जैसे मामलों में criminal law भी लागू हो सकता है।
प्रश्न 5: क्या Standing Orders हर कोलफील्ड / यूनिट में एक जैसे होते हैं?
मुख्य ढाँचा समान हो सकता है, लेकिन अलग‑अलग क्षेत्र या कंपनी में local बदलाव और संशोधन हो सकते हैं। इसलिए हमेशा अपनी unit या क्षेत्र के official Standing Orders को ही base मानें।
https://youtu.be/DDY9dULA9qQ?si=vyTMMwD66NJiRuKL
अस्वीकरण (Disclaimer)
यह लेख WCL Standing Orders में दिए गए misconduct से जुड़ी जानकारी को आसान और सामान्य हिंदी में समझाने के लिए लिखा गया है।यह किसी भी तरह से कानूनी सलाह (legal advice) नहीं है और न ही यह आधिकारिक सरकारी दस्तावेज़ का विकल्प है।किसी भी विवाद, अनुशासनात्मक कार्रवाई या कानूनी मामले में हमेशा अपने आधिकारिक Standing Orders, Service Rules, Circulars और योग्य कानूनी सलाहकार की राय को ही अंतिम और मान्य मार्गदर्शक मानें।लेख में दी गई जानकारी को अपडेट रखने की कोशिश की जाती है, लेकिन नियमों में समय‑समय पर संशोधन हो सकते हैं; इसलिए नवीनतम आधिकारिक दस्तावेज़ अवश्य देखें।

